مقالات رشته سیاسی

نقش روسیه در جنبش تنباکو

در تاریخ کشورها و سرزمین‌ها برخی از حرکت‌ها و جنبش‌ها به خاطر تازگی و کارکردشان اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کنند و چه بسا زمینه‌ای برای پیشرفت و یا پسرفت به حساب می‌آیند. جنبش تنباکو در ایران یکی از این مقاطع تاریخی است که مردم ایران را نسبت به قدرت خویش برای مقابله با پیش‌آمدهایی که حیثیت ملی آنها را به مخاطره می‌انداخت، آگاه ساخت.

مطلب نقش روسیه در جنبش تنباکو مشتمل۴۷صفحه است، برای دیدن فهرست مطالب مقاله و جزئیات آن به اطلاعات اضافی زیر مراجعه فرمایید.

فهرست مطالب

مقدمه و طرح سوال۲

نگاهی به منابع۴

زمینه‌های فرهنگی جنبش۵

زمینه‌های اقتصادی جنبش۷

رقابت‌های روس و انگلیس در ایران ۸

علما و مردم ۱۵

شاه و امتیاز تنباکو ۲۰

امین السلطان و امتیاز تنباکو ۲۳

مستندات روسیه برای مخالفت با امتیاز ۲۷

اسناد مربوط به نقش روسیه در جنبش تنباکو۳۰

الف: اسنادی دال بر نقش محوری روسیه در جنبش ۳۰

ب: رد مدارک موجود در زمینه نقش روسیه در جنبش ۳۵

اسناد فرانسوی ۳۹

نتیجه‌گیری ۴۳

کتابنامه ۴۷

خرید با کلیه کارت های بانکی (دانلود فایل بلافاصله پس از خرید)

مقالات رشته سیاسی

خلاصه ای کوتاه از مقاله  نقش روسیه در جنبش تنباکو را در زیر می توانید ببینید.

مقدمه و طرح سؤال

در تاریخ کشورها و سرزمین‌ها برخی از حرکت‌ها و جنبش‌ها به خاطر تازگی و کارکردشان اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کنند و چه بسا زمینه‌ای برای پیشرفت و یا پسرفت به حساب می‌آیند. جنبش تنباکو در ایران یکی از این مقاطع تاریخی است که مردم ایران را نسبت به قدرت خویش برای مقابله با پیش‌آمدهایی که حیثیت ملی آنها را به مخاطره می‌انداخت، آگاه ساخت.

نگاهی اجمالی به منابع

نخستین اثر مستقل و تک نگارانه درباره جنبش تنباکو، کتاب تاریخ دخانیه شیخ حسن کربلایی است. حاج علی فرزند محمدرضا، پدر شیخ آقا بزرگ طهرانی هم رساله‌ای در تاریخ دخانیه نوشته که متاسفانه تاکنون یافت نشده است. پس از آن کتاب مستقل دیگری که نوشته شده کتاب «تحریم تنباکو، اولین مقاومت منفی در ایران» ابراهیم تیموری است که به سال ۱۳۲۸ خورشیدی چاپ شده است.

زمینه‌های اقتصادی جنبش تنباکو

نفوذ اقتصادی بیگانگان در ایران یکی دیگر از عوامل عمده پیدایش جنبش تنباکو بود. مردم، تجار و بازرگانان وقتی می‌دیدند که سرنوشت اقتصادی مملکت خود به دست بیگانگان افتاده است به دنباله بهانه به منظور نشان دادن واکنش بودند و این بهانه با اعطای امتیاز توتون و تنباکو به دست آمد.

رقابت‌های روس انگلیس در ایران

در دوران قاجار محور عمده حل و فصل مشکلات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی رژیم حاکم را، سیاست موازنه مثبت (جلب رضایت دو ابرقدرت روس و انگلیس، از طریق اعطای امتیازات و منافع مختلف به آنها) تشکیل می‌داده است! تا جائیکه به عنوان شیوه‌ای سهل الوصول برای حفظ و بقای شاه و برابر تکاثر طلبی استعمارگران بین‌المللی به کار گرفته می‌شد

علما و مردم

اینکه علما و مردم عامل اصلی جنبش تنباکو در ایران بوده‌اند از سوی برخی مورد تردید قرار گرفته است. اگرچه ما ضمن تاکید بر دسیسه چینی‌های روسها در این باره باید تاکید کنیم رشته کار در دست مردم و علما بود و نقش روسیه را باید یک نقش تکمیلی ارزیابی کرد که در صورت فقدان آن جنبش به حرکت خود ادامه می‌داد.

شاه و امتیاز تنباکو

اینکه دربار و شاه تحت تأثیر قدرتهای خارجی وقت یعنی روس و انگلیس قرار داشتند و اعمال سیاسی خود را برای جلب رضایت آنان به کار می‌گرفتند شکی نیست. یکی از انتقاداتی که می‌توان به شاه و دربار در این باره داشت این است که قدرت مدیریتی که بتواند از رقابت این دو به نفع کشور سود ببرند را نداشتند. لذا تصمیم‌گیری‌ها تحت تأثیر سیاست‌های یکی از این دول خارجی اتخاذ می‌شد.

امین السلطان و امتیاز تنباکو

امین السلطان یکی از دولتمردان وابسته بیگانه بود که در قضیه امتیاز توتون و تنباکو نقشی بسیار خطیر ایفا کرد اما تلاش‌های او بر محور وابستگی به یکی از قدرتهای مطرح روز دنیا دور می‌زد.

مستندات روسیه برای مخالفت با امتیاز

یکی از مستندات روسیه برای مخالفت با امتیاز توتون و تنباکو در ایران مفاد عهدنامه ترکمن‌چای بود. دلایل کافی در دست داریم که نشان می‌دهد در اوایل سال ۱۸۹۰ میلادی ۱۳۰۷ قمری بوتزوف  نخستین اعتراض خود را علیه رژی مطرح کرد و مدعی شد که وضع انحصار جویانه او ناقض ماده یک منضم به عهدنامه ترکمن‌چای و خواستار الغای امتیازنامه شد.

اسناد فرانسوی

از دیگر منابعی که بر نقش روسها در جنبش تنباکو تاکید شده است، منابع فرانسوی است.

میزان فشار روسها برای القای رژی در این دوره در اسناد فرانسوی نشان داده شده است. دوبالوا در تاریخ ۷ سپتامبر گزارش کرد که امین السلطان با وزیر مختار روسیه مشورت کرده، از او پرسیده بود که برای اعاده آرامش در آذربایجان چه باید کرد. بوتزوف احضار امین حضور و الغای رژی را توصیه کرده بود. دوبالوا می‌افزاید:

نتیجه‌گیری

پژوهندگان واقعیگرا و موشکاف تاریخ ملتها، در بررسی اجتماعات، نیروئی دیده‌اند پرهیمنه و جبروت، که زمانی که خود نمائی را در صحنه تاریخ آغاز کرده است، بر هر مکر و فسون ضعیفانه خط بطلان کشیده و نقش تعیین کننده خود را بر فراز همه بندوبست‌ها و نقشه‌های از پیش کشیده، ثبت کرده است. . . نام این بازیگر قدرتمند، اراده ملی است. در پیکار تنباکو نیز، این اراده ملی بود که تجلی نمود و بازی معمول سیاست پیشگان را به هم ریخت و خواست ملت را در صفحه تاریخ نقش کرد.

کتابنامه

  • شیخ حسن کربلایی، تاریخ دخانیه، چاپ اول، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، پائیز ۱۳۸۲.
  • «سده تحریم تنباکو» مقاله گزیده کتابشناسی نهضت تنباکو، جلد اول.
  • آقا بزرگ تهرانی، میرزای شیرازی، انتشارات وزارت ارشاد اسلامی چاپ سوم زمستان ۱۳۶۵.
  • کرمانی، ناظم‌الاسلام، تاریخ بیداری ایرانیان، انتشارات امیرکبیر، چاپ پنجم ۱۳۷۹
  • آ.ک،س. لمبتون، ایران عصر قاجار، ترجمه سیمین فصیحی، انتشارات جاودان خرد مشهد، چاپ اول، سال ۱۳۷۵.
  • نیکی.ر.کدی، تحریم تنباکو در ایران، ترجمه شاهرخ قائم مقامی، تهران شرکت انتشارات کتابهای جیبی، سال ۲۵۳۵.
  • کاظم‌زاده، فیروز، روس و انگلیس در ایران، ترجمه منوچهر امیری، انتشارات آموزش انقلاب اسلامی، چاپ دوم، تهران ۱۳۷۱.
  • تیموری، ابراهیم، تحریم تنباکو، انتشارات شرکت سهامی کتابهای جیبی چاپ دوم، ۱۳۵۸.

خرید با کلیه کارت های بانکی (دانلود فایل بلافاصله پس از خرید)

مقالات رشته سیاسی

 

 

 

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هشت − 7 =