بررسی حج از دیدگاه قرآن

حج از دیدگاه قرآن شناخت صحیح مسائل حج به عنوان بخش عمده‌ای از آیات قرآنی، معارف، احکام و فقه اسلامی ضرورتی است که همواره مورد توجه مجامع مختلف قرار گرفته است و این خود فرصتی است که بیشتر به مسائل آن بپردازیم.

مطلب بررسی حج از دیدگاه قرآن مشتمل۱۴۷صفحه است، برای دیدن فهرست مطالب مقاله و جزئیات آن به اطلاعات اضافی زیر مراجعه فرمایید.

 

فهرست مطالب

کلیات

مقدمه ۱

تبیین موضوع ۳

اهمیت و ضرورت موضوع ۳

پیشینه موضوع ۴

پرسشها وفرضیات ۵

چکیده ۶

فصل اول : حج از نظر لغوی واصطلاحی انواع آن

حج در لغت ۸

حج در اصطلاح ۹

شرافت زمانی حج۹

اهمیت و آثار حج ۱۰

انواع و اقسام حج و عمره ۱۳

تمتع از نظر لغوی واصطلاحی ۱۴

کیفیت حج تمتع ۱۴

حج افراد ۱۷

حج قران۱۸

عمره مفرده و تمتع ۱۸

عمره از نظر لغوی و اصطلاحی ۱۹

عمره مفرده و اعمال آن ۲۰

میقات احرام عمره مفرده ۲۰

فرق عمره مفرده با عمره تمتع ۲۱

نتیجه ۲۲

فصل دوم : سیمای حج از دیدگاه قرآن

مقدمه ۲۴

واژه حج در قرآن ۲۴

تاریخ مکه ۲۷

نامهای مکه: ۲۹

  • مکه ۲۹
  • بکه ۲۹
  • بیت العتیق ۳۰
  • بیت المعمور ۳۰
  • مسجد الحرام ۳۱
  • بیت الحرام ۳۲

دلیل پیدایش کعبه ۳۴

تاریخچه مبنای کعبه ۳۵

زمان ساختن بنای اولیه کعبه ۳۹

وجوب و ضرورت حج۴۱

آیاتی در مورد ادله وجوب حج و عمره ۴۱

مستطیع کیست؟ ۴۳

  • استطاعت مالی ۴۴
  • استطاعت عقلی ۴۴
  • استطاعت بدنی ۴۵
  • استطاعت زمانی۴۵
  • استطاعت امنیت ۴۵

دعوت به حج اکبر ۴۹

محرمات

مقدمه ۵۲

محرمات احرام ۵۲

۱- فلسفه صید ۵۳

کفاره صید و شکار بر فرد محرم ۵۵

حکم شکار کردن حیوانات دریایی و صحرایی ۵۷

حکم شکار بعد از احرام ۵۹

۲- حکم جدال وفسوق کردن ۶۰

کفاره جدال ۶۰

۳- حرمت مباشرت۶۱

قرآن اثر اجتناب از محرمات را چنین بیان کرده ۶۲

واجبات

مقدمه ۶۶

طواف ۶۷

احکام طواف ۶۷

سعی صفا و مروه ۶۸

احکام صفا و مروه ۷۰

عرفات ۷۱

وقوف در مشعرالحرام ۷۳

رمی جمرات ۷۶

قربانی ۷۸

فلسفه قربانی ۷۸

  • کمک رسانی به اهل حجاز یک اصل می باشد. ۷۹
  • قربانی از شعائر الهی است. ۷۹
  • کمک به مستمندان و سیرکردن آنها ۸۰
  • رسیدن به تقوای الهی ۸۱

حلق و تقصیر کردن ۸۲

فضیلت حلق ۸۳

حکم حلق و زمان آن ۸۴

نتیجه ۸۵

فصل سوم : فلسفه حج

مقدمه ۸۸

۱- فلسفه فردی و معنوی

مقدمه ۹۰

بعد معنوی حج ۹۱

حج و کسب معرفت ۹۲

انسان و خودسازی ۹۳

عبادت حج، عبادتی بی ریاست۹۶

بعد معنوی مناسک و اعمال حج و تأثیر آن بر فرد ۹۷

بعضی از اسرار حج ۹۹

اسرار صفا و مروه ۹۹

راز طواف کردن ۹۹

سرحلق ۱۰۰

نتیجه ۱۰۳

۲- فلسفه اقتصادی

بعد اقتصادی حج ۱۰۵

اهداف و آثار تجاری و اقتصادی حج ۱۰۷

دیدگاه قرآن نسبت به بعد اقتصادی حج ۱۰۹

دیدگاه قرآن در مورد واژه منافع و نظر مفسران در آن مورد ۱۱۲

قربانی عامل تقویت کننده اقتصاد جوامع اسلامی ۱۱۴

قربانی عامل برآوردن نیاز فقیران ۱۱۷

نتیجه ۱۱۹

۳- فلسفه اجتماعی

مقدمه ۱۲۱

ویژگیهای اجتماع حج ۱۲۲

محتوای اجتماعی حج و آثار آن ۱۲۳

دیدگاه قرآن نسبت به اجتماعی بودن حج ۱۲۵

خانه خدا متعلق به مردم است۱۲۶

قیام جهان شمول اجتماعی مسلمانان در پرتو حج ۱۲۸

امنیت اجتماعی مسلمانان ۱۳۰

حج تراکم قوه متکثره در نقطه واحده است. ۱۳۱

نتیجه۱۳۳

نتیجه گیری کلی ۱۳۴

فهرست منابع ۱۳۵

[su_note note_color=”#e2f9e2″ text_color=”#212623″]

خرید با کلیه کارت های بانکی (دانلود فایل بلافاصله پس از خرید)

[/su_note]

خلاصه ای کوتاه از مقاله بررسی حج از دیدگاه قرآن را در زیر می توانید ببینید.

حج از دیدگاه قرآن

مقدمه

حج از دیدگاه قرآن شناخت صحیح مسائل حج به عنوان بخش عمده‌ای از آیات قرآنی، معارف، احکام و فقه اسلامی ضرورتی است که همواره مورد توجه مجامع مختلف قرار گرفته است و این خود فرصتی است که بیشتر به مسائل آن بپردازیم.

چکیده

حج از دیدگاه قرآن دارای جایگاه خاصی می‌باشد و دارای فلسفه و احکام و مناسک معینی می‌باشد که در فصول سه گانه این پروژه به چشم می‌خورد.

در فصل اول حج از نظر لغوی و اصطلاحی بحث شده و معلوم شد که معنای لغوی حج یعنی قصد زیارت و آهنگ می‌باشد

تبیین موضوع

حج یک عمل دینی است که قرآن کریم در مورد ابعاد ومسائل مختلف آن سخن گفته در این پژوهش در مورد ابعاد مختلف حج از جمله مناسک، احکام، و فلسفه حج ودیگر اهداف آن از دیدگاه قرآن بحث شده است.

بنابراین در این تحقیق از دیدگاه قرآن

حج در لغت:

صاحب التحقیق فی کلمات القرآن واژه حج در لغت را به معنای قصد وآهنگ معنا کرده . رجلٌ محجوج یعنی رجل مقصود در مجمع البحرین هم همین معنا آمده است.

و در مفردات نگاشته شده که اصل حج قصد زیارت است.

حج در اصطلاح

در عرف شرع، حج به قصد زیارت خانه خدای تعالی برای برپاداشتن اعمال مخصوص گفته شده که حُج و حٍج هر دو گفته میشود اما جمع مصدر وحج اسم آن است.

اما صاحب التحقیق می‌گوید: «حج به فتح اسم مصدر و حٍج به کسر مصدر آن است چنان که گفته شده آیه شریفه : «ولله علی الناس حج البیت» برآن دلالت می‌کند

اهمیت وآثار حج

همانطور که می‌دانیم حج از اهمیت جایگاه خاصی برخوردار می‌باشد و در بعضی جاها آمده که برترین اعمال می باشد و آمده که هرکس حج بگذارد گناهان او آمرزیده می‌شود اما در صورتی که بعد از آمدن از حج همانطور پاک باقی بماند و گناهی مرتکب نشود.

حج تمتع از نظر اصطلاحی و اعمال آن

این نوع حج وظیفه کسانی است که فاصله محمل سکونتشان تا شهرمکه بیش از ۱۶ فرسخی
( یعنی بیش از ۹۶ کیلومتر) است،مثل همه ما ایرانیان ،باید حج تمتع به جا آوریم.

حج تمتع دو قسمت دارد: ۱- عمره تمتع ۲- حج تمتع که اول عمره و بعد حج بجا آورده می‌شود.

حج قٍران

حج و قٍران مانند حج افراد بر مسطیعی واجب است که حاصله منزل او تا مکه کمتر از شانزده فرسخ (۹۶ کیلومتر) باشد.

اعمال حج قٍران مانند حج افراد است با این تفاوت که در حج افراد هنگام بستن احرام تلبیه
می گوید ولی در حج قٍران مخیر است که احرام خود را با « تلبیه» ببندد یا به همراه بردن حیوانی (گاو، گوسفند یا شتر) برای قربانی.

فرق عمره مفرده با عمره تمتع

  • در عمره تمتع طواف نساء واجب نیست ولی در عمره مفرده واجب است واگر کسی به عنوان استحباب شروع به عمرده مفرده کند باز لازم است طواف نساء را بجا بیاورد و چنان چه به خیال این که عمل مستحبی است و اتمام آن لازم نیست،طواف نساء را ترک کند،محرم است وزن برای او حلال نیست.

واژه حج در قرآن

حج از فرائض بزرگ اسلام و از اعظم شعائر دین و از ارزشمندترین اعمال قرب به خدا واز ارکان دین و ترکش از گناهان کبیره وموجب خروج از ملت اسلامی و به معنی کفرمی باشد.

بنابراین حج با وجود یک عبادت بودن، جامع چنین عبادت بزرگ است و هیچ عمل وعبادتی همپایه او نیست

حرمت ویژه مسجد الحرام

روشن است که حرمت مسجد الحرام به احترام کعبه می‌باشد چنان که به احترام کعبه و مسجد،‌مکه و به احترام آن سه حرم که محدوده‌ای وسیعتر از مکه است محترم است.

اگر چه حرمت نهایی همه آنها به قرآن است) از این رو در آیات مذکور سفارش شده که حرمت کعبه و مسجد الحرام و رحمت مطاف و قبله را حفظ کنید

دلیل پیدایش کعبه

حج از دیدگاه قرآن انسانهای معتقد به دینی جهانی و کتابی عالمی و پیرو پیامبری همگانی و همیشگی، باید دارای مرکزی همگانی و ثابت و تغییر ناپذیر و محور تبادل نظر سراسری نیز باشند تا از دور و نزدیک در کنار آن گرد هم آیند و در آنجا مسائل علمی و عملی، خواه به عنوان توجیه پیروان خواه به عنوان پاسخ به بیگانگان، طرح گردد

مستطیع کیست؟

حج از دیدگاه قرآن مستطیع کسی است که آنقدر پول داشته باشد که بتواند به مکه برود و برگردد یعنی آن اندازه که زن و بچه او بازگشت وی بدان زندگی کنند. پس برای پذیرفتن این دعوت آسمانی که از تأکید گونه‌ای هم خالی نیست همه ساله ده ها هزار تن از کشور ما و صدها هزار تن از دیگر کشورهای اسلامی یا غیر اسلامی جهان ما روانه خانه خدا می‌شوند.

استطاعت امنیت:

یعنی اینکه راه امن بوده مانعی از رسیدن وی به میقات یا سایر اعمال نباشد و اگر مانعی بر سر راه باشد یا بیم خطر جانی، جسمی، آبرویی یا مالی باشد و راه منحصر به آنها بوده یا همه راهها خطرناک باشد، حج واجب نخواهد بود.

احکام سعی صفا و مروه

  1. طی مسافت بین صفا و مروه از طبقه روئین هر چند طبقه که باشد جایز است ولی احوط سعی از همان راه همکف است.
  2. نشستن در بین راه برای رفع خستگی، و همچنین سوار شدن مانعی ندارد، ولی راه رفتن بهتر است.

رمی جمرات

حج از دیدگاه قرآن زائران خانه خدا،‌ همین که از مشعر به منی می‌رسند بعد از کمی استراحت اعمال سه‌گانه آن روز را شروع می‌نمایند اولین، عمل پرتاب کردن هفت سنگ ریزه‌ای است که شب در مشعر جمع آوری کرده‌اند،‌ این عمل را در اصطلاح «رمی جمرات» می‌نامند.

حلق و تقصیر کردن

حج از دیدگاه قرآن حلق و تقصیر یکی از اعمال واجبی می‌باشد که هر فرد محرم لازم است انجام دهند،‌ فقط زمان آن فرق می‌کند که در عمره مفرده بعد از عمل سعی صفا و مروه می‌باشد و در حج تمتع روز عید قربان بعد از قربانی کردن می‌باشد. و فرد موظف است که حتما آن را در منی دفن کند.

فضیلت حلق

موی سر تاثیر به سزایی در زیبایی ظاهری انسان و به ویژه جوانان دارد. از این رو به ندرت کسی حاضر است موی سر خود را بتراشد. همچنین بر کسی که موی دیگری را به اجبار تراشیده واین زیبایی را از او گرفته، پرداخت دیه واجب است.

بعد معنوی حج:

تمامی اعمال عبادی شریعت مقدس، جدا از صور ظاهری، دارای اسرار و رازهای شگفت انگیزی است که مؤمنان به میزان سعه وجودیشان از آن بهره‌مند می‌گردند.

عبادات حج به عنوان هدف آفرینش انسان تعیین شده است اسراری دارد که غیر از آداب و احکام ظاهری و عبادات می‌باشد.

حج و کسب معرفت

یکی از ابعاد اصلی زندگی انسان،‌ معرفت پروردگار عالم و وصول به رحمتش و انس گرفتن با حضرتش می‌باشد این هم موقوف است بر صفای نفس و تجرد او معلوم است هر قدر نفس انسانی متجلی و خالی از زائل باشد حب و انس او با رب بیشتر خواهد شد

استطاعت امنیت:

حج از دیدگاه قرآن یعنی اینکه راه امن بوده مانعی از رسیدن وی به میقات یا سایر اعمال نباشد و اگر مانعی بر سر راه باشد یا بیم خطر جانی، جسمی، آبرویی یا مالی باشد و راه منحصر به آنها بوده یا همه راهها خطرناک باشد، حج واجب نخواهد بود.

احکام سعی صفا و مروه

  1. طی مسافت بین صفا و مروه از طبقه روئین هر چند طبقه که باشد جایز است ولی احوط سعی از همان راه همکف است.
  2. نشستن در بین راه برای رفع خستگی، و همچنین سوار شدن مانعی ندارد، ولی راه رفتن بهتر است.

رمی جمرات

زائران خانه خدا،‌ همین که از مشعر به منی می‌رسند بعد از کمی استراحت اعمال سه‌گانه آن روز را شروع می‌نمایند اولین، عمل پرتاب کردن هفت سنگ ریزه‌ای است که شب در مشعر جمع آوری کرده‌اند،‌ این عمل را در اصطلاح «رمی جمرات» می‌نامند.

حلق و تقصیر کردن

حلق و تقصیر یکی از اعمال واجبی می‌باشد که هر فرد محرم لازم است انجام دهند،‌ فقط زمان آن فرق می‌کند که در عمره مفرده بعد از عمل سعی صفا و مروه می‌باشد و در حج تمتع روز عید قربان بعد از قربانی کردن می‌باشد. و فرد موظف است که حتما آن را در منی دفن کند.

فضیلت حلق

موی سر تاثیر به سزایی در زیبایی ظاهری انسان و به ویژه جوانان دارد. از این رو به ندرت کسی حاضر است موی سر خود را بتراشد. همچنین بر کسی که موی دیگری را به اجبار تراشیده واین زیبایی را از او گرفته، پرداخت دیه واجب است.

بعد معنوی حج:

تمامی اعمال عبادی شریعت مقدس، جدا از صور ظاهری، دارای اسرار و رازهای شگفت انگیزی است که مؤمنان به میزان سعه وجودیشان از آن بهره‌مند می‌گردند.

عبادات حج به عنوان هدف آفرینش انسان تعیین شده است اسراری دارد که غیر از آداب و احکام ظاهری و عبادات می‌باشد.

حج و کسب معرفت

یکی از ابعاد اصلی زندگی انسان،‌ معرفت پروردگار عالم و وصول به رحمتش و انس گرفتن با حضرتش می‌باشد این هم موقوف است بر صفای نفس و تجرد او معلوم است هر قدر نفس انسانی متجلی و خالی از زائل باشد حب و انس او با رب بیشتر خواهد شد

بعد معنوی مناسک و اعمال حج و تاثیر آن بر فرد

حج دارای مناسک و اعمالی است که حاجیان باید توجه به روح آن که از مهمترین رسالت حاجیان است تا در پرتو شناخت و عرفان مناسک حج به هدف از تشریع آن نائل گردند.

بعضی از اسرار حج

اعمال حج هر کدام جدا از صور ظاهری یک صورت باطنی نهفته است و اصل هم همان باطن اعمال می‌باشد مثل راز تلبیه: ‌احرام و لبیک گفتن به معنای پاسخ دادن به ندای وحی و اجابت دعوت الهی است.

راز طواف کردن

«طواف برگرد چیزی چرخیدن،‌ علامت کمال عقل و نشانه محبت است تا آنجا که انسان خود را فدای محبوب می‌سازد و بلاگردان او می‌شود؛ آن چنان که پروانه عاشق ، آن قدر بر گرد شمع می‌چرخد تا عاقبت خود را با بال و پر سوخته،‌ به پای شمع می‌افکند.

حج از دیدگاه قرآن

حاجی سالک پس از بازگشت از مکه و مدینه،‌باید آن چه از آنجا به سوغات آورده باشد (خود سازی) عملا به دیگران تزریق کند،‌ گفتار و کردار و روش و منش او سرمشق برای دیگران باشد و این بهترین هدیه او برای دیگران است.

بعد اقتصادی حج

حقیقت این است که انسان وقتی عمق و گستردگی ابعاد معنوی و روحی حج را بشناسد و از اسرار آن با خبر شود شک و تردید در او بوجود می‌آید که چگونه این عبادت پر معنویتی بعد اقتصادی و آثار سازنده مالی در زندگی انسان می‌تواند داشته باشد.

اهداف و آثار تجاری و اقتصادی حج

حج از دیدگاه قرآن آثار اقتصادی حج،‌تنها از آن حج گذار نیست بلکه میلیون انسان را در بر می‌گیرد و هزاران خانوار در حرم و خارج حرم و اطراف آن به نوعی با حج سرو کار دارند و از برکات حج برخوردار می‌شوند.

دیدگاه قرآن نسبت به بعد اقتصادی حج

احکام و شرایع الهی تامین کننده سعادت و مصالح و منافع بشر در دنیا و آخرت است آن هم در ابعاد گوناگون حیات مادی و معنوی از این رو درباره هر یک از این احکام حتی عبادی آنها از اهداف معیشتی و دنیوی، با فلسفه  خاص خود می‌توان سخن گفت این ویژگی د رحج به دلیل بعد جهانشمولی‌اش بیشتر مورد توجه است.

دیدگاه قرآن کریم در مورد واژه  «منافع» و نظر مفسران  در آن مورد

در قرآن کریم آیاتی هست که کلمه منافع در آن آمده و قید نشده که کدام منافع را شامل می‌شود آیا مادی یا معنوی.

اما از تفسیر آنها و با توجه به دنباله آنها و آیات قبل و بعد آنها تقریبا متوجه منظور آنها می‌شویم که کدام را شامل می‌شود

قربانی عامل تقویت کننده اقتصاد جوامع اسلامی

حج از دیدگاه قرآن  فلسفه قربانی و هدایا و هر منفعت اقتصادی دیگر، در رابطه با حج همانا یاری رساندن به نیازمندان و گرسنگان و زدودن فقر و تهیدستی از چهره جامعه اسلامی است و اگر قرار باشد سود اینها به جیب افرادی بی نیاز و ثروت اندوز ریخته شود چه بهتر  که از آن خودداری شود.

قربانی عامل برآوردن نیاز فقیران

از آیات فوق به خوبی این معنی استفاده می‌شود که هدف از قربانی کردن علاوه بر جنبه‌های معنوی و روحانی و تقرب به درگاه خداوند این است که گوشت آن به مصرفهای لازم برسد هم قربانی کننده از آن استفاده کند و هم قسمتی به فقیران نیازمند برسد.

ویژگی‌های اجتماع حج

حج از دیدگاه قرآن همایش عظیم حج یک گرهمایی معممولی نیست بلکه ویژگی‌هایی دارد از جمله:‌

  • این اجتماع فراملیتی افراد مسلمان از سراسر جهان بدون توجه به مشخصه‌های جغرافیایی و نسب‌های قومی و لباس و رنگ با مساوات کامل و بدون توجه به شعارهای پوچ و گمراه کننده شرکت دارند و نظیر این همبستگی در سراسر کره زمین بی مانند است.

دیدگاه قرآن نسبت به اجتماعی بودن حج

حج از دیدگاه قرآن از بررسی و تحقیق در دستورات دین مقدس اسلام چنین بر می‌آید که دین اسلام دین اتحاد و یگانگی است و برای همین خداوند هم خانه کعبه را که قبله گاه مسلمین جهان و طوافگاه حج و عمره است در چند جا آن را به «ناس» یعنی مردمان نسبت می‌دهند.

خانه خدا متعلق به مردم است.

قرآن کریم، همانطور  که کعبه را اولین و با سابقه‌ترین خانه عبودیت و پرستش می‌داند، آن را برای همه جهانیان، محور بندگی نیز می‌شناسد.

نتیجه گیری کلی

با توجه به بررسیهای موجود نتیجه می‌گیریم که در قرآن کریم آیات متعددی راجع به مناسک و اعمال و ابعاد مختلف و فلسفه حج پرداخته است. و همچنین حج یکی از ارکان اساسی اسلام می‌باشد و اسلام نیز به انجام این فریضه بزرگ و مهم توجه زیادی کرده که هرکس آن را انجام ندهد در صورت استطاعت داشتن،‌ کفر ورزیده و گناه کبیره انجام داده است.

فهرست منابع

  • قرآن مجید- ترجمه مکارم شیرازی
  • التحقیق فی کلمات القرآن – حسن مصطفوی- مرکز نشر الکتاب – تهران۱۲۹۶ – ه،ق
  • ادعیه و آداب حرمین، معاونت آموزش و تحقیقات بعثه، نشر مشعر، بی‌جا، پاییز ۸۲ چاپ بیست و ششم.
  • المنجد فی اللغه، یونس مطرف، الطبعه الخامسه و الثلاثون، اسلام.‌۱۳۸۰، چاپ دوم.
  • ابعاد گوناگون حج، ابوعلی خداکرمی، دارالنشر، قم، اول تیر ۱۳۷۳
  • اسرار و مناسک ادله حج، محمدصادق تهرانی، بی‌جا، چاپ اول،۱۹۷۸م

[su_note note_color=”#e2f9e2″ text_color=”#212623″]

خرید با کلیه کارت های بانکی (دانلود فایل بلافاصله پس از خرید)

[/su_note]

 

 

 

نظرات بسته شده است.