کلیات خمس

کلیات خمسReviewed by Admin on Aug 4Rating:
سفارش تحقیق
http://telegram.me/pmaghale

در سلسله ابواب منطق ، مبحث مفهوم شناسی مقدمه ی مبحث تعریف است ، همچنان که مبحث قضیه شناسی مقدمه ی مبحث حجت و استدلال است . یکی از بخش های مبحث مفهوم شناسی و همچنین یکی از تقسیمات اصلی و مهم­ کلّی، مبحث کلّیات خمس است زیرا مبحث حدود وتعریفات متوقف بر شناختن این کلّیات است.

این مقاله دانشجویی مشتمل بر ۲۱ صفحه است ، برای دیدن فهرست مطالب مقاله و جزئیات آن به اطلاعات اضافی زیر مراجعه فرمایید.

فهرست مطالب

مقدمه. ۲

منظور از کلّی در کلّیات خمس…. ۲

تعریف ذاتی و عرضی.. ۴

اوصفاف ذاتی ( تفاوت ذاتی و عرضی) ۵

إشکال.. ۷

اقسام ذاتی.. ۸

نوع.. ۹

جنس…. ۱۰

تنبیهات و توضیحات… ۱۲

اشکال.. ۱۵

فصل.. ۱۶

احوال کلیات خمس…. ۱۹

چند نکته. ۲۰

منابع و مأخذ..۲۱







.

منظور از کلّی در کلّیات خمس

مولی عبدالله گفته است؛ «أی الکیات التی لها أفراد بحسب نفس الأمر فی الذهن أو فی الخارج منحصرۀ فی خمسۀ أنواع و أما الکلّیات الفرضیۀ التی¬لا مصداق لها لاخارجا ولا ذهناً فلا یتعلق بالبحث عنها غرضٌ معتد به»

تعریف ذاتی و عرضی
ذاتی:«هو المحول الذی تتقوم ذات الموضوع به غیر خارج عنها» یعنی آن محمولی که ۱ـ ذاتِ موضوع به وسیله آن قوام پیدا می‌کند. ۲ـ خارج از ذات موضوع نیست؛ مانند: جسم برای انسان.

اوصاف ذاتی ( تفاوت ذاتی و عرضی)
۱ـ ذاتی، معلَّل به علتی ورای ذات نیست، یعنی ذاتیِ شیء، علتی غیر از علتِ خودِ آن شیء نمی‌خواهد، ولی عرضیِ شیء، علتی دیگر می‌خواهد به عبارت دیگر أمر ذاتی قابل تعلیل نیست؛ مانند: تر بودن آب که قابل تعلیل نیست و جز آب بودن ، علتی نمی‌خواهد ولی گرم بودن یا شور بودنِ آب قابل تعلیل است.

اقسام ذاتی
گاهی سؤال کننده‌ای درباره افرادی که متّفق الحقیقه اند سؤال می‌کند و فی المثل می‌گوید زید ، بکر و خالد چه چیزی هستند؟ و گاهی در مورد افرادی که متفق الحقیقه نیستند سؤال می‌کند و می‌گوید زید و حمار و بقر چه چیزی‌اند؟ و باری یکی از افراد مختلف الحقیقه را می‌بیند و می گوید کدام فرد از افراد مختلف الحقیقه در درون اوست؟

جنس
در کتاب المنطق مرحوم مظفر جنس به این نحو تعریف شده :« هو تمام الحقیقه المشترکه بین الجزئیات المتکثره بالحقیقه [الواقع] فی جواب ما هو؟». ( از ابن سینا نقل شده که جنس لفظی یونانی است و برای معنای اضافی و نسبی که افراد فراوانی در آن مشترک باشند، وضع شده است؛

تنبیهات و توضیحات
۱ـ جنس الاجناس همیشه یکی از مقولات عشر است یعنی هر ماهیّتی را که تصور کنیم و آن گاه جنس را به نظر آوریم و سپس جنسِ جنسِ آن را و همچنان به نحو الأعم فالأعم بالا رویم، به یکی از مقولات عشر خواهیم رسید این است که مقولاتِ عشر را اجناس عالیۀ ماهیات گفته‌اند و ده عدد می باشند که عبارت‌اند از : جوهر، کم، کیف، أین، متی، جده ،‌ إضافه ،فعل، انفال و وضع

اشکال
در این جا در مورد نوع و جنس اشکالی مطرح می‌شود و آن این است که یک نوع از نظر تحلیل ذهنی، مرکب از جنس و فصل است البته در خارج یک موجود است، انسان، در خارج یک موجود است وهویت واحدی دارد، اما با تجزیه و تحلیل عقلی به وجود و ماهیّت و ماهیّت نیز به جنس و فصل تقسیم می‌شود

فصل
در المنطق مرحوم مظفر آمده که :« هو جزء الماهیه المختص بها الواقع فی جواب أیّ شی‌ء هو فی ذاته.» یکی دیگر از اقسام ذاتی فصل است. در بخش‌های گذشته اقسام أنواع و اندراج هم کدام تحت اجناس گفته شد اکنون می گوییم که هر یک از أنواع اختصاص به چیزی دارد که آن را از اغیار جدا می‌:ند و با آن چیزی که اشتراک در أنواع دارد مغائر استاین قسم از کلّیات را فصل می‌نامند زیرا ماهیّت را از سایر أنواع جدا نموده و ممتاز می‌کند

احوال کلیات خمس
همانگونه که نوع دارای جنس و فصل است ، جنس نیز ممکن است دارای جنس و فصل باشد . چنان که هر یک از کلیات پنج گانه نیز می توانند دارای جنس و فصل باشند . برای نمونه ، فصل مانند ناطق ، دارای جنس فصل است که جنس آن مدرک و فصل آن ممیّز است .

منابع و مأخذ

· نصیرالدین طوسی ، محمد بن محمد ، اساس الاقتباس ، به تصحیح مدرس رضوی ، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران ، چاپ چهاردهم ، ۱۳۶۷

· نصیر الدین طوسی ، محمد بن محمد ، بازنگاری اساس الاقتباس ، به کوشش مصطفی بروجردی ، تهران ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، چاپ اول ، ۱۳۸۰

· مطهری ، مرتضی ، فلسفه – منطق ، انتشارات صدرا ، چا سی و هفتم ، ۱۳۸۶

· مختاری مازندرانی ، محمد حسین ، توضیح المنطق یا راهنمای فارسی حاشیه ملا عبدالله ، نشر مرتضی ، آبان ۱۳۶۴

· مصباح یزدی ، محمد تقی ، شرح برهان شفا ۲و۱ ، تحقیق و نگارش محسن غرویان ، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، ۱۳۸۶

· خوانساری ، محمد ، منطق صوری ، مؤسسه انتشارت آگاه ، چاپ نهم ، ۱۳۶۵

· قطب الدین رازی ، محمد بن محمد ، تحریرالقواعد المنطقیه فی شرح الرساله الشمسیه ، همراه با حاشیه سید شریف جرحانی و تصحیح محسن بیدارفر ، منشورات بیدار ، چاپ دوم ، ۱۳۸۴

· خراسانی ، میرزا محمود ، رهبر خرد ، قم انشارات عصمت ، ۱۳۸۲

· انصاری شیرازی ، یحیی ، دروس شرح منظومه حاج ملاهادی سبزواری ، ج۱ ، مؤسسه بوستان کتاب ، چاپ دوم ، ۱۳۸۵

· گرامی ، محمد علی ، منطق مقارن ، ترجمه عبدالله بصیری ، قم مؤسسه انتشارات امید ، چاپ اول

· مظفر ، محمد رضا ، المنطق ، تعلیق غلام رضا فیاضی ، مؤسسه نشر اسلامی ، چاپ پنجم ، ۱۳۸۶

· علامه حلی ، جمال الدین حسن بن یوسف ، الجوهر النضید فی شرح منطق التجرید ، تصحیح و تعلیق محسن بیدار فر ، انتشارات بیدار ، چاپ سوم ، ۱۳۸۵

· یزدی ، مولی عبدالله بن حسین ، الحاشیه علی تهذیب منطق ، مؤسسه نشر اسلامی ، چاپ دوازدهم ، ۱۴۲۵ هـ . ق

 

سفارش تحقیق
http://telegram.me/pmaghale

ارسال یک پاسخ